حجاب و دینداری

منفرد

در ابتدای بحث از دوستانی که نگارش متن را بی ارتباط با بنده می دانند متذکر می شوم هرچند مسئله ی پوشش در ایران امروز به عنوان یک محدودیت مصونیت وار برای زنان بیشتر از مردان مطرح است اما این جرات را به خود می دهم تا بابی جدید که توسط روشنفکران مذهبی از دل مذهب بیرون آورده شده است را بر شما نیز عرضه دارم.

سوالی که در ابتدا مطرح می شود و اساسا جای بحث دارد این است که:

 چرا ادیان الهی پوشش را بر زنان بیشتر از مردان قائل شده اند؟

اریک فروم در بررسی تاریخی ادیان به این مسئله اشاره می کند که مکاتب و مذاهب، پس از طی دوره ی زن سالارانه ، تغییر هویت داده و مرد سالاری بر آنها حاکم می شود. در تاکید حرف اریک فروم باید بگویم در سوره ی نسا خداوند مرد را صاحب زن و زن را کشتزار مرد معرفی می کند. این نوع تلقی دین باعث می شود تا محدودیت ها بر زنان بیشتر از مردان اعمال شود.

پر بی راه نیست قبل از بررسی پوشش دردین اسلام نگاهی به برخورد ادیان مختلف بر این مسئله داشته باشیم تا بهتر و با دیدی کامل تر به اسلام و پوشش در آن نظاره کنیم.

در تاریخ ویل دورانت آمده است در قوم یهود اگر زنی بدون روسری در اجتماعات ظاهر می شد ویا اینکه با مردی دردودل می کرد و یا حتی با صدای بلند صحبت می کرد مرد حق داشت زنش را بدون پرداخت مهریه طلاق دهد. در زردشت و زمان داریوش گوشه نشینی بر زنان در هنگام حیض واجب بود. زنان با تخت پرده پوش در بین مردان ظاهر می شدند و زن شوهر دار حق نداشت با هیچ مردی حتی پدرش صحبت کند. ویل دورانت مدعی است که حجاب پس از مسلمان شدن ایرانیان، توسط ایرانیان در میان مسلمنان رواج پیدا کرد.

با نگاهی گذرا به ادیان قبل از اسلام می توان دریافت زن در اجتماعات آنها کمترین حق ممکن را داشته و ملزم به رعایت قوانینی به مراتب سخت تر ازاسلام ، حتی اسلام سنت گرایانه بوده است.

و اما پوشش در اسلام:

احمد قابل با استناد به کتاب "مستند الشیعه" از مرحوم نراقی و سوره ی نور ابتدا مستحب بودن رو سری را اثبات می کند(در صورت لزوم رجوع شود به شریعت عقلانی) و در ادامه با بررسی سوره ی نور و با استناد به تعابیری همچون: برای مومنان بهتر است، پاکیزه تر است، پوشش را امری آزادانه و نه اجباری حتی برای زن مسلمان می داند و تنها به این امر اشاره می کند که قرآن در پوشاندن اصل عورت برای زنان و مردان عبارت صریح و تاکیدی به کار برده است.

مرحوم مقدس اردبیلی در مورد آیات سوره ی نور مبتنی بر پوشاندن زینت های مخفی بدن برای زن می گوید: اگر به عادت و رسم ظاهری زمان نزول آیه نگریسته شود، زنان خصوصا زن های فقیر، معمولا گردن و بالای سینه و ساق دست ها و پاها و جاهای دیگر را نمی پوشاندند و اجمالا حکم مسئله مورد اشکال است.

حتی محمد مهدی شمس الدین با بررسی آیه ی 59 سوره ی احزاب به چنین استدلالی می رسد که هیچ دلالتی بر وجوب پوشش اجزای بدن زن نیست. رضا همدانی در روایت موثقه ی ابن بکیر از امام صادق می گویید: زن مسلمان آزاده می تواند بدون روسری نماز بخواند

آیت ا.. مطهری اذعان می دارد هرچند چادر موضوعیت ندارد و پوشیدن حجم بدن واجب نیست اما لباسی است که قسمت های برجسته و نازک بدن را می پوشاند و برای زن مصونیت ایجاد میکند. آیت ا.. مطهری الزامی در استفاده از چادر نمی بیند.

اکثر فقها همچون: آیت ا... بروجردی، آیت ا.. خمینی، آیت ا.. اشتهاری و آیت ا... مطهری بر این نظرند که پوشش سر برای زن مسلمان واجب است اما پوشش حجم بدن واجب نیست. یعنی زنی با لباس استریج تنگ که رنگ بدنش نمایان نباشد ومغنعه ای که موهایش را بپوشاند می تواند بدون مشکل شرعی در انظار حاضر شود.

آیت ا.. طالقانی پس از توصیه ی آیت ا... خمینی مبنی بر استفاده ی حجاب در ادارات، طی گفتگویی تاکید می کند که این امر واجب اجباری نیست و حرف آیت ا... خمینی فقط در حد توصیه ی پدرانه است.

محسن کدیور در این مقوله پا را فراتر گذاشته و معتقد است بین پوشش و حجاب در اسلام تفاوت زیادی است. آنچه به نام حجاب مطرح است مخصوص زنان پیامبر است و اساسا واژه ی حجاب در گفتمان دینی جایی ندارد و در قرآن به پوشش و حفظ زینت از نامحرم اشاره شده است.

کدیور با بیان حد عرفی پوشش و اینکه در اسلام حد پوشش، سالم سالاری است وپوشش زنان یک مسئله ی اخلاقی است که وجدان دینی آنرا الزام می کند، پوشش مناسب برای زنان در جامعه ی فعلی را از گردن تا زانو می داند.وی با زیر سوال بردن حجاب اجباری برای غیر معتقدان به آن ، عنوان می دارد که ما انقلاب کردیم تا ارتش اسلامی شود اما اسلام ارتشی شد.

نگاه پادگانی و اقتدار گرایانه به اسلام سبب شده تا حتی نظر افرادی چون بروجردی، خمینی، مطهری که همیشه مقتدای اقتدارگراها معرفی شده است زیر چکمه هایشان له شود.

آیا حجاب اجباری راه حل مناسبی است؟

 در کتاب تحلیل رفتارهای آدمی آمده است که سرکوب جنسی خود نیز عاملی بر ترویج فساد است. اریک فروم فروید را در انتخاب پایه ی غلط  سرزنش می کند. به عبارتی فروم عشق برادرانه را والا تر از جاذبه ی جنسی برمی شمارد و تنها راه  فرار از عشق جنسی افراطی را فراگیری این نوع عشق می داند تا بتوان این احساس را تحت فرمان امر خویش درآورد.

شاید بتوان ادعا کرد همان گونه که عدم  رعایت حد عرفی اثر نامطلوب و مخربی دارد، اجبار نیزنتیجه ای جز این ندارد.

 آیا پوشش مفید است؟    

اریک فروم در تعریف عشق جنسی به این مطلب اشاره می کند که مردم با اشتباه گرفتن صمیمیت و عشق با مسائل جنسی دچار احساسی شدید می شوند که زود گذر است و پس از ارضا، جدایی طلب می شود. در این نوع احساس تنها امر موجود تماس جنسی است.

یکی از راه های تحریک این نوع احساس عرضه کردن زینت هایی است که در قرآن نیز از آنها یاد شده است.

کلام آخر:

به عقیده ی نگارنده نتیجه ای که می توان از آنچه رفت، گرفت این است که اولا حجاب بر زن مسلمان هم اجباری نیست و صرفا رعایت حد حرفی پوشش جنبه ای اخلاقی و اعتقادی دارد.

دوما  آنچه می تواند موجب ترویج عشق جنسی به صورت افراطی شود، عدم رعایت حد عرفی پوشش وعدم پایبندی اخلاقی چه برای مرد و چه برای زن است و نه اجباری یا آزاد بودن پوشش فقط برای زن.  

منابع:

شریعت عقلانی – احمد قابل

اسلام و مدرنیته – محسن کدیور

هنر عشق ورزیدن – اریک فروم

مسئله ی حجاب – آیت ا.. مطهری